( ص ) * ( ( فَلَنْ تَجِدَ لَه ) ) * به كار رفته ، قبلا مىفرمود : « شما مؤمنين را چه شده كه در باره منافقين دو دسته شده‌ايد » ؟ و در اينجا مىفرمايد : « تو اى پيامبر براى منافقين راهى به سوى هدايت نمىيابى » و اين التفات اشاره است به اينكه آن مؤمنين كه براى منافقان شفاعت مىكنند حقيقت را نمىفهمند و به همين جهت كلام خود را به آنان نمىگويم ، چون اگر آنها فهم حقيقت اين كلام را داشتند ، در حق منافقين شفاعت نمىكردند ، به همين جهت از گفتگوى با آنان اعراض كردم و روى سخن به كسى نمودم كه مطلب نزد او واضح است و آن پيامبر است . * ( « وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَما كَفَرُوا فَتَكُونُونَ سَواءً . . . » ) * اين آيه شريفه به منزله بيان است براى جمله : * ( « وَاللَّه أَرْكَسَهُمْ بِما كَسَبُوا أتُرِيدُونَ أَنْ تَهْدُوا مَنْ أَضَلَّ اللَّه » ) * و معناى آن اين است كه چگونه مىخواهيد آنان را كه خداى تعالى گمراهشان كرده ، هدايت كنيد ؟ و حال آنكه علاوه بر اينكه خدا گمراهشان كرده و شما نمىتوانيد آنان را هدايت كنيد ، آنها مىخواهند شما را به طرف خود بكشند ، دوست دارند شما و ايشان در كفر مساوى باشيد سپس مسلمانان را نهى مىكند از اينكه با كفار دوستى كنند ، مگر آنكه آن كفار دست از كفر برداشته به سوى اسلام هجرت كنند ، پس اگر از اين كار روى گرداندند ديگر وظيفه اى جز اين نداريد كه آنان را هر جا يافتيد دستگير نموده و به قتل برسانيد ، و ديگر از ولايت و نصرت آنها اجتناب كنند و اينكه فرمود : « و اگر روى گرداندند . . . » دلالت دارد بر اينكه مؤمنين موظف شده بودند دوستان مشرك خود را وادار به مهاجرت نمايند ، اگر اجابت كردند به دوستى خود با آنان ادامه دهند ، و اگر اجابت نكردند به قتلشان برسانند . * ( « إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثاقٌ ، أَوْ جاؤُكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ . . . » ) * اين آيه شريفه استثنايى است از حكمى كه در جمله : * ( « فَإِنْ تَوَلَّوْا فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ » ) * ، مىباشد و در آن دو طائفه را از حكم دستگير كردن و كشتن مشركين استثنا كرده ، يكى آن مشركينى كه بين آنان و بين بعضى از اقوام كه با مسلمانان پيمان صلح دارند رابطه اى باشد ، كه آن دو را به هم وصل كرده باشد ، مثلا بين آن مشركين و بين آن اقوام سوگندى و چيزى نظير آن بر قرار باشد كه هر يك از دو طائفه مورد حمله قرار گرفت ديگرى ياريش كند و طائفه دوم آن مشركينى بوده‌اند كه نه ميل داشتند با مسلمانان قتال كنند و نه نيروى آن داشته‌اند كه با مشركين قوم خود بجنگند و يا عوامل ديگرى در كارشان دخالت داشته و وادارشان كرده خود را به كنارى بكشند و به مسلمانان اعلام كنند كه ما نه عليه شمائيم و نه له شما ، نه به ضرر شما و